Wet- en regelgeving rond NEN 3140
NEN 3140 is geen wet. De verplichtingen komen uit de Arbowet en het Arbobesluit; NEN 3140 is de gangbare manier om eraan te voldoen. Op deze pagina zetten we de regels op een rij.
In het kort
- De Arbowet verplicht de werkgever tot zorg voor veilig werken en een actuele RI&E.
- Het Arbobesluit stelt eisen aan elektrische installaties (art. 3.4), aan werken aan of bij installaties (art. 3.5) en aan de keuring van arbeidsmiddelen (art. 7.4a).
- De Nederlandse Arbeidsinspectie ziet NEN 3140 als stand der techniek; verzekeraars en VCA stellen soms aanvullende eisen.
De Arbowet: zorgplicht en RI&E
De Arbeidsomstandighedenwet verplicht de werkgever om te zorgen voor de veiligheid en gezondheid van werknemers (artikel 3), rekening houdend met de stand van de wetenschap en professionele dienstverlening. Artikel 5 verplicht tot een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) met een plan van aanpak.
Elektrische risico's horen in de RI&E: welke installaties en arbeidsmiddelen zijn er, wie werkt ermee of eraan, en welke maatregelen zijn genomen? De keuzes die u maakt in de bedrijfsvoering, zoals inspectietermijnen en aanwijzingen, sluiten idealiter aan op de RI&E.
Het Arbobesluit
Het Arbeidsomstandighedenbesluit werkt de Arbowet uit. Voor elektrische veiligheid zijn drie artikelen het belangrijkst.
| Artikel | Onderwerp | Kern |
|---|---|---|
| 3.4 | Elektrische installaties | Installaties zijn zo ontworpen, ingericht, aangelegd, onderhouden en gekenmerkt dat een veilig gebruik van elektriciteit zo goed mogelijk is gewaarborgd; er zijn steeds bijgewerkte schema's (niet vereist bij laagspanningsinstallaties van beperkte omvang) |
| 3.5 | Werkzaamheden aan of nabij elektrische installaties | Werk wordt uitgevoerd door deskundige, voldoend onderrichte en bevoegde werknemers; uitgangspunt is spanningsloos werken, met voor laagspanning een uitzondering als de dringende noodzaak van werken onder spanning is aangetoond |
| 7.4a | Keuring van arbeidsmiddelen | Arbeidsmiddelen die kunnen verslechteren worden zo vaak als nodig gekeurd door een deskundige; bewijs daarvan is op de arbeidsplaats aanwezig |
Geen van deze artikelen noemt een vaste termijn of een norm. Ze stellen doelen. Hoe u die haalt, beschrijft NEN 3140.
Goed om te weten een CE-markering op een apparaat ontslaat u niet van de keuringsplicht. CE zegt iets over de staat van het apparaat bij het in de handel brengen, niet over de staat na jaren gebruik.
Waarom NEN 3140 de norm is
De wetgever verwijst niet naar NEN 3140, maar de Nederlandse Arbeidsinspectie beschouwt de norm als de stand der techniek voor de bedrijfsvoering van elektrische installaties. Wie volgens NEN 3140 werkt, kan daarmee aantonen dat hij voldoet aan de doelen uit het Arbobesluit. Afwijken mag, maar dan moet u kunnen onderbouwen dat uw aanpak minstens even veilig is. Dat is in de praktijk lastiger dan de norm volgen.
Toezicht en handhaving
De Nederlandse Arbeidsinspectie houdt toezicht op de naleving. Bij een inspectie of na een ongeval kan zij vragen naar de organisatie van de bedrijfsvoering, de aanwijzingen, de inspectierapporten en het keuringsregister. Bij overtredingen kan zij een waarschuwing geven, een eis tot naleving stellen of een boete opleggen. De hoogte van boetes is vastgelegd in de beleidsregels van het ministerie; bij een ongeval volgt sneller een boete.
Verzekeraars
Verzekeraars stellen soms eisen aan de elektrische installatie, vaak in de vorm van een periodieke inspectie op brandrisico (Scope 10, volgens NTA 8220). Dat is een andere inspectie dan de NEN 3140-inspectie, met een ander doel. Controleer uw polisvoorwaarden en lees meer op 1010inspecties.nl.
VCA en opdrachtgevers
Werkt uw bedrijf met VCA, dan stelt de checklist eisen aan de keuring van arbeidsmiddelen. VCA 2026/6.1, geldig per 1 juli 2026, vraagt onder meer minstens jaarlijkse keuring, een register en een voor de gebruiker zichtbare vervaldatum. Lees meer in VCA 2026 en de keuring van arbeidsmiddelen. Ook opdrachtgevers kunnen in contracten eisen stellen, bijvoorbeeld dat medewerkers van aannemers zijn aangewezen volgens NEN 3140 en dat hun gereedschap aantoonbaar is gekeurd.
Machineverordening
Vanaf 20 januari 2027 vervangt de Europese Machineverordening (EU) 2023/1230 de Machinerichtlijn. Die regels richten zich vooral op fabrikanten en importeurs van machines. Voor u als gebruiker verandert de keuringsplicht niet: die blijft artikel 7.4a van het Arbobesluit.
Aansprakelijkheid
Los van boetes is de werkgever aansprakelijk voor schade die een werknemer lijdt tijdens het werk, tenzij hij kan aantonen dat hij zijn zorgplicht is nagekomen. Een aantoonbaar ingerichte bedrijfsvoering, met aanwijzingen, instructies en actuele inspectierapporten, is daarbij uw belangrijkste bewijs.
Deze pagina geeft een algemeen overzicht en is geen juridisch advies.