Wat is NEN 3140?
NEN 3140 is de Nederlandse norm voor de bedrijfsvoering van elektrische installaties op laagspanning. De norm gaat over organisatie, veilig werken en periodieke inspectie, en is daarmee voor elk bedrijf met elektrische installaties of elektrisch gereedschap relevant.
In het kort
- NEN 3140 beschrijft hoe u elektrische installaties en arbeidsmiddelen veilig in bedrijf houdt: organisatie, werkmethoden en inspectie.
- De norm staat niet in de wet, maar geldt als de gangbare invulling van de Arbo-verplichtingen rond elektrische veiligheid.
- Geldend is NEN 3140:2011 met wijzigingsblad A3:2019. Een herziening lag in 2026 als ontwerp ter commentaar.
Waar gaat NEN 3140 over?
NEN 3140 draagt de titel Bedrijfsvoering van elektrische installaties – Laagspanning. "Bedrijfsvoering" is breed bedoeld: alle activiteiten die nodig zijn om een elektrische installatie te laten functioneren. Denk aan bedienen, inspecteren, onderhouden, repareren en werkzaamheden uitvoeren aan of in de buurt van de installatie.
Waar NEN 1010 bepaalt hoe een installatie wordt aangelegd, gaat NEN 3140 over de periode daarna: de jaren waarin de installatie in gebruik is. De norm beantwoordt vragen als: wie is verantwoordelijk, wie mag welk werk doen, hoe wordt veilig gewerkt, en hoe toont u aan dat de installatie en het elektrisch materieel veilig blijven?
NEN 3140 is daarmee geen keuringsnorm in enge zin, ook al wordt "NEN 3140-keuring" vaak zo gebruikt. De periodieke inspectie is één onderdeel van een groter geheel.
De onderdelen van de bedrijfsvoering
In de praktijk kunt u de inhoud van NEN 3140 in vier blokken samenvatten:
| Blok | Wat het inhoudt | Meer informatie |
|---|---|---|
| Organisatie | Rollen en verantwoordelijkheden: werkgever, installatieverantwoordelijke, werkverantwoordelijke | Bedrijfsvoering inrichten |
| Personen | Kennis, ervaring en schriftelijke aanwijzing: vakbekwaam persoon (VP), voldoend onderricht persoon (VOP), leek | Aanwijzen |
| Werkmethoden | Spanningsloos werken, werken in de nabijheid van spanning en werken onder spanning, met instructies en procedures | Werkmethoden |
| Inspectie | Periodieke inspectie van de vaste installatie en keuring van elektrische arbeidsmiddelen | Inspectie en keuring |
Al deze afspraken worden vastgelegd. Veel bedrijven bundelen ze in een bedrijfsvoeringsdocument, ook wel NEN 3140-handboek genoemd.
Relatie met EN 50110-1 en NEN 3840
NEN 3140 sluit aan op de Europese norm NEN-EN 50110-1 over de bedrijfsvoering van elektrische installaties. Die Europese norm geeft de basisprincipes, zoals de vijf veiligheidsregels voor spanningsloos werken. NEN 3140 werkt dat voor de Nederlandse praktijk verder uit en vult het aan, onder meer met de periodieke inspectie van installaties en arbeidsmiddelen.
Voor installaties op hoogspanning bestaat een vergelijkbare norm: NEN 3840. Heeft uw bedrijf een eigen middenspanningsinstallatie, dan heeft u met beide normen te maken.
Welke uitgave is actueel?
De geldende uitgave is NEN 3140:2011 met de wijzigingsbladen, laatst A3:2019. Wijzigingsblad A3 paste onder meer de grenswaarden voor de beschermingsleiding bij het keuren van arbeidsmiddelen aan.
In 2026 lag een herziene versie als ontwerp ter commentaar. NEN maakte op 4 mei 2026 bekend dat het ontwerp van NEN 3140 (en NEN 3840) in de publieke commentaarronde was gebracht; reageren kon tot en met 7 juli 2026. De herziening sluit aan op de vernieuwde EN 50110-1. Tot de definitieve publicatie blijft de huidige uitgave van kracht. Lees meer in ontwerp NEN 3140: wat betekent het voor de bedrijfsvoering? en volg de normupdates.
Is NEN 3140 verplicht?
NEN 3140 staat niet in de Arbowet of het Arbobesluit. De wet stelt doelen: elektrische installaties moeten veilig zijn en blijven (Arbobesluit artikel 3.4), werkzaamheden aan installaties moeten veilig gebeuren (artikel 3.5), en arbeidsmiddelen die kunnen verslechteren moeten zo vaak als nodig worden gekeurd door een deskundige (artikel 7.4a). Hoe u dat doet, laat de wet open.
NEN 3140 geldt als de gangbare manier om aan die verplichtingen te voldoen. De Nederlandse Arbeidsinspectie ziet de norm als stand der techniek. U mag afwijken, maar moet dan kunnen aantonen dat uw aanpak minstens even veilig is. In de praktijk kiest vrijwel elk bedrijf daarom voor NEN 3140. Daarnaast verwijzen verzekeraars, opdrachtgevers en certificeringsschema's zoals VCA naar de norm. Meer op wet- en regelgeving.
Voor wie geldt NEN 3140?
NEN 3140 is relevant voor iedere werkgever met elektrische installaties of elektrische arbeidsmiddelen. Dat is vrijwel elk bedrijf: een kantoor met een groepenkast en laptops, een productiebedrijf met machines, een zorginstelling of een installatiebedrijf dat bij klanten werkt. De omvang van de organisatie die nodig is, verschilt wel. Bij een klein kantoor kan de bedrijfsvoering eenvoudig zijn; een productielocatie met eigen technische dienst vraagt een uitgebreidere organisatie.
In de praktijk veel bedrijven denken bij NEN 3140 alleen aan de keuring van de installatie of het gereedschap. Bij een inspectie of na een incident blijkt dan dat de organisatie ontbreekt: er is geen installatieverantwoordelijke aangewezen en niemand weet wie aan de verdeelkast mag werken. Begin daarom bij de organisatie; de keuringen volgen daaruit.
NEN 3140 en NEN 1010
NEN 1010 en NEN 3140 vullen elkaar aan. NEN 1010 bepaalt hoe een installatie wordt ontworpen en aangelegd, inclusief de verificatie bij oplevering. NEN 3140 neemt het daarna over. Wordt de installatie gewijzigd of uitgebreid, dan geldt voor dat deel weer NEN 1010. Meer over de aanleg en opleverinspectie leest u op onze zustersite 1010inspecties.nl.