Onderwerpen
Aanwijzen volgens NEN 3140: VP, VOP en leek
Grondslag NEN 3140 / NEN-EN 50110-1
Wie aan of in de buurt van een elektrische installatie werkt, moet daarvoor bekwaam zijn. NEN 3140 maakt dat concreet met een systeem van aanwijzingen: de werkgever beoordeelt per persoon welk werk diegene veilig kan doen, en legt dat schriftelijk vast. De norm onderscheidt daarbij drie bekwaamheidsniveaus: vakbekwaam persoon (VP), voldoend onderricht persoon (VOP) en leek.
De drie bekwaamheidsniveaus
| Niveau | Kenmerk | Voorbeelden van werk |
|---|---|---|
| Vakbekwaam persoon (VP) | Elektrotechnische opleiding en ervaring; kan zelf risico's herkennen en vermijden | Storingen zoeken, aanpassingen aan verdeelinrichtingen, vrijschakelen, leiding geven aan werk |
| Voldoend onderricht persoon (VOP) | Is door een VP voldoende geïnstrueerd over de risico's van een afgebakende taak | Eenvoudige, omschreven handelingen zoals bepaalde schakelhandelingen, vervangen van verlichting volgens instructie |
| Leek | Niet VP en niet VOP | Mag elektrotechnisch werk alleen doen onder toezicht van een VP of VOP |
Het onderscheid zit niet in het diploma alleen, maar in de combinatie van kennis, ervaring en de concrete taak. Een ervaren monteur kan VP zijn voor een kantoorinstallatie, maar VOP of zelfs leek voor een specialistische installatie die hij niet kent.
Goed om te weten "leek" is in NEN 3140 geen negatieve term. Ook een werktuigbouwkundige of schoonmaker die in een technische ruimte werkt, valt eronder. De vraag is alleen welke maatregelen nodig zijn om die persoon veilig te laten werken.
Wat staat er in een aanwijzing?
Een aanwijzing is persoonsgebonden en afgebakend. Leg minimaal vast:
- de naam en functie van de aangewezen persoon;
- het bekwaamheidsniveau (VP of VOP) en eventueel een rol als werkverantwoordelijke;
- voor welke installaties of installatiedelen de aanwijzing geldt;
- welke werkzaamheden en werkmethoden zijn toegestaan, bijvoorbeeld alleen spanningsloos werken, of ook werken in de nabijheid van spanning;
- beperkingen, zoals geen werken onder spanning of alleen onder toezicht;
- de datum van herbeoordeling;
- handtekeningen van werkgever (of diens gemachtigde) en de aangewezen persoon.
Werken onder spanning vraagt altijd een specifieke aanwijzing en een specifieke opleiding. Dat valt niet automatisch onder een VP-aanwijzing.
Hoe komt een aanwijzing tot stand?
De werkgever wijst aan, vaak op advies van de installatieverantwoordelijke of een leidinggevende met elektrotechnische kennis. Een zorgvuldige route ziet er zo uit:
- Bepaal welk werk nodig is en welk bekwaamheidsniveau daarbij hoort.
- Beoordeel de kandidaat: opleiding, werkervaring, kennis van de installatie en van NEN 3140.
- Vul ontbrekende kennis aan met een opleiding of instructie; zie opleiding en vakbekwaamheid.
- Laat de kandidaat zo nodig eerst onder begeleiding werken.
- Leg de aanwijzing vast en neem die op in het register bij het bedrijfsvoeringsdocument.
De keuzes die u daarbij maakt, horen thuis in een aanwijzingsbeleid: welke functies krijgen welk niveau, welke opleiding is minimaal nodig, hoe vaak wordt herbeoordeeld. Hoe u zo'n beleid opbouwt, leest u in het artikel aanwijzingsbeleid opstellen voor VP en VOP.
Veelvoorkomende fouten
In de praktijk zien we steeds dezelfde knelpunten:
- Aanwijzing zonder afbakening. "VP voor alle installaties" zegt weinig en is zelden waar.
- Diploma als aanwijzing. Een opleidingscertificaat wordt in het dossier gelegd, maar een besluit van de werkgever ontbreekt.
- Verouderde aanwijzingen. Mensen zijn van functie gewisseld of de installatie is uitgebreid, maar de aanwijzing is nooit aangepast.
- Geen zicht op externen. Ingehuurde monteurs werken zonder dat iemand heeft beoordeeld of hun aanwijzing past bij uw installatie.
Een actueel aanwijzingsregister, dat de IV kan raadplegen voordat hij toestemming voor werk geeft, lost een groot deel hiervan op.
Veelgestelde vragen
Hoe lang is een aanwijzing geldig?
NEN 3140 noemt geen vaste geldigheidsduur. De werkgever legt zelf vast wanneer een aanwijzing opnieuw wordt beoordeeld, bijvoorbeeld periodiek en bij wijziging van functie, installatie of werkmethode. Veel organisaties koppelen de herbeoordeling aan de herhaling van de opleiding.
Is een NEN 3140-certificaat hetzelfde als een aanwijzing?
Nee. Een certificaat of diploma toont aan dat iemand een opleiding heeft gevolgd. De aanwijzing is een besluit van de werkgever dat iemand bepaalde werkzaamheden aan bepaalde installaties mag uitvoeren. De opleiding is input voor dat besluit, maar vervangt het niet.
Moet een uitzendkracht of ingehuurde monteur ook worden aangewezen?
Ja. Wie in uw organisatie aan of bij elektrische installaties werkt, moet een passende aanwijzing hebben. Bij ingeleend personeel kan de inlener aanwijzen, of de aanwijzing van de uitlener accepteren na beoordeling. Leg in het aanwijzingsbeleid vast hoe u dit regelt.