Onderwerpen
De werkverantwoordelijke (WV) volgens NEN 3140
Grondslag NEN 3140 / NEN-EN 50110-1
De werkverantwoordelijke (WV) is de persoon die ter plaatse de leiding heeft over een concrete elektrotechnische werkzaamheid. Waar de installatieverantwoordelijke verantwoordelijk is voor de installatie als geheel, gaat het bij de WV om het werk zelf: deze klus, op deze plek, met deze ploeg. NEN 3140 neemt de rol over uit NEN-EN 50110-1.
Wat doet een werkverantwoordelijke?
De WV zorgt dat het werk veilig wordt voorbereid, uitgevoerd en afgerond. Typische taken zijn:
- toestemming voor het werk vragen aan de IV en de afspraken daarover vastleggen;
- de werkplek beoordelen: welke delen zijn spanningvoerend, welke risico's zijn er, welke werkmethode past;
- de juiste werkinstructie kiezen en toepassen, bijvoorbeeld de vijf veiligheidsregels bij spanningsloos werken;
- de ploeg instrueren en controleren of iedereen bevoegd is voor zijn deel van het werk;
- zorgen voor geschikt gereedschap, meetmiddelen en persoonlijke beschermingsmiddelen;
- het werk na afloop gereedmelden aan de IV, inclusief eventuele afwijkingen of openstaande punten.
Een belangrijke grens: de WV meldt het werk gereed, maar de IV beslist over het weer in bedrijf nemen van de installatie. Zo voorkomt u dat een installatie wordt ingeschakeld terwijl elders nog iemand aan het werk is.
De overdracht tussen IV en WV
Het moment waarop de verantwoordelijkheid voor een deel van de installatie van de IV naar de WV gaat, en weer terug, is in de praktijk het kwetsbaarste moment. Een goede overdracht maakt duidelijk:
| Onderwerp | Vast te leggen |
|---|---|
| Afbakening | Welk installatiedeel, welke schakelaars en welke scheidingspunten |
| Toestand | Welke delen zijn vrijgeschakeld, beveiligd, geaard |
| Werkmethode | Spanningsloos, in de nabijheid van spanning of onder spanning |
| Tijd | Begin, verwacht einde, wat te doen bij uitloop |
| Gereedmelding | Wie meldt, aan wie, en in welke staat wordt de installatie teruggegeven |
Veel organisaties gebruiken hiervoor een werkvergunning of een vergelijkbaar formulier. Dat is geen doel op zich, maar het dwingt beide partijen om dezelfde vragen te beantwoorden. Meer daarover staat bij werkinstructies en werkmethoden.
Let op werken er meerdere ploegen tegelijk aan dezelfde installatie, dan heeft elke ploeg een eigen WV. De IV moet dan het overzicht houden en mag pas weer inschakelen als alle WV's hebben gereedgemeld.
Wie kan werkverantwoordelijke zijn?
De WV moet het werk en de risico's ervan goed kunnen overzien. Bij werk aan elektrische installaties is dat in de praktijk een vakbekwaam persoon met ervaring in het betreffende type werk. Voor eenvoudig, goed omschreven werk kan de organisatie in haar aanwijzingsbeleid vastleggen welk niveau voldoende is. De werkgever wijst de WV schriftelijk aan, net als de andere rollen; zie aanwijzen: VP, VOP en leek.
Bij die beoordeling tellen:
- vakkennis van het type installatie en de werkmethode;
- ervaring met leiding geven aan een ploeg en met het herkennen van gevaarlijke situaties;
- bekendheid met de werkinstructies en procedures van de eigen organisatie, of van de opdrachtgever bij werk op locatie.
Externe werkverantwoordelijken
Bij onderhoud of storingen werkt vaak een installatiebedrijf aan uw installatie. De WV is dan meestal een medewerker van dat bedrijf, terwijl de IV bij uw organisatie hoort (of extern door u is aangewezen). Spreek vooraf af welke procedures gelden, wie toestemming geeft en hoe de gereedmelding verloopt. Leg die afspraken vast in het bedrijfsvoeringsdocument of in het contract.
In de praktijk gaat het vaak mis bij spoedklussen buiten kantoortijd, als niemand weet wie de IV is. Een bereikbaarheidsregeling voorkomt dat de externe WV zelf beslissingen neemt die bij de IV horen.
Veelgestelde vragen
Kan de installatieverantwoordelijke ook werkverantwoordelijke zijn?
Ja, bij kleinere organisaties of eenvoudige werkzaamheden kan één persoon beide rollen vervullen, mits hij voor beide is aangewezen. Het blijven wel twee rollen met eigen taken. Juist dan is het verstandig de toestemming en gereedmelding toch vast te leggen, zodat achteraf duidelijk is wat er is gebeurd.
Moet er bij elke elektrotechnische klus een werkverantwoordelijke zijn?
Bij elke werkzaamheid aan of nabij een elektrische installatie hoort iemand die ter plaatse de leiding heeft over de veilige uitvoering. Werkt een monteur alleen, dan is hij zelf de werkverantwoordelijke voor die klus. Dat moet wel passen bij zijn aanwijzing.
Is een werkverantwoordelijke van een installatiebedrijf ook aan mijn regels gebonden?
Ja. Een externe werkverantwoordelijke werkt aan uw installatie en dus binnen uw bedrijfsvoering. Uw IV geeft toestemming en stelt de voorwaarden; de externe WV zorgt dat zijn ploeg zich daaraan houdt. Spreek vooraf af welke werkinstructies en procedures gelden.