De installatieverantwoordelijke (IV) volgens NEN 3140

De installatieverantwoordelijke (IV) is in NEN 3140 de persoon die is aangewezen om de directe verantwoordelijkheid te dragen voor de bedrijfsvoering van een elektrische installatie, of een deel daarvan. De rol komt uit de Europese norm NEN-EN 50110-1, die dezelfde functie op vergelijkbare wijze omschrijft. De eindverantwoordelijkheid blijft bij de werkgever. In de praktijk is de IV het aanspreekpunt voor alles wat met werken aan of bij de installatie te maken heeft.

Wat doet een installatieverantwoordelijke?

De IV zorgt dat de installatie veilig in bedrijf is en dat werkzaamheden eraan veilig kunnen plaatsvinden. Dat betekent concreet:

• toestemming geven voor werkzaamheden aan of nabij de installatie, en bepalen onder welke voorwaarden;
• afstemming met de werkverantwoordelijke over vrijschakelen, overdracht en gereedmelding;
• toezien op de staat van de installatie: schema's, tekeningen en installatiegegevens actueel houden, en zorgen dat periodieke inspecties en herstel plaatsvinden;
• bewaken dat alleen bevoegde personen schakelen en werken;
• signaleren wanneer aanwijzingen, werkinstructies of het bedrijfsvoeringsdocument moeten worden bijgewerkt.

De IV voert het werk zelf meestal niet uit. Hij autoriseert en coördineert, en hij beslist wanneer een installatie na werkzaamheden weer in bedrijf mag.

Werkgever, IV en werkverantwoordelijke: wie is waarvoor verantwoordelijk?

De verantwoordelijkheid ligt bij de werkgever. Die moet op grond van de Arbowet zorgen voor veilige arbeidsomstandigheden en kan taken delegeren, maar de zorgplicht zelf niet. Door een IV aan te wijzen, legt de werkgever de dagelijkse uitvoering bij een deskundig persoon.

Het is belangrijk dat voor elke installatie of elk installatiedeel duidelijk is wie op dat moment de IV is. Dubbelzinnigheid, bijvoorbeeld bij gedeelde gebouwen of tijdens een verbouwing met een aannemer, is een bekende oorzaak van onveilige situaties. Leg grenzen tussen installatiedelen daarom op tekening en in het bedrijfsvoeringsdocument vast.

Welke eisen gelden voor een IV?

Een IV moet de installatie, de risico's en de regels voor veilig werken goed kennen. In de praktijk is de IV een vakbekwaam persoon met elektrotechnische kennis en aanvullende kennis van NEN 3140 en NEN-EN 50110-1. Er bestaat geen wettelijk diploma voor de functie; de werkgever beoordeelt of iemand geschikt is en legt dat vast.

Let bij die beoordeling op:

• elektrotechnische vakkennis passend bij de installatie (een kantoorpand vraagt iets anders dan een productieomgeving met eigen middenspanningsruimte);
• kennis van de organisatie, de processen en de mensen die aan de installatie werken;
• voldoende tijd en mandaat om de rol echt uit te voeren.

In de praktijk we zien regelmatig een IV die op papier is aangewezen, maar niet weet welke installatiedelen onder hem vallen of wie er werkt. Een aanwijzing zonder duidelijke afbakening en zonder tijd voor de taak biedt weinig bescherming.

De aanwijzing van de installatieverantwoordelijke

De werkgever wijst de IV schriftelijk aan. Een goede aanwijzing vermeldt in elk geval:

• de naam van de IV en eventuele plaatsvervanger;
• de installatie(s) of installatiedelen waarvoor de aanwijzing geldt;
• de taken en bevoegdheden, inclusief wat de IV mag besluiten zonder overleg;
• de geldigheid en het moment waarop de aanwijzing opnieuw wordt beoordeeld;
• handtekeningen van werkgever en IV.

Voor de aanwijzing van uitvoerenden zie aanwijzen: VP, VOP en leek. Wilt u de rol extern beleggen, bijvoorbeeld omdat er intern onvoldoende elektrotechnische kennis is, lees dan het artikel over een externe installatieverantwoordelijke inhuren.

Waar begint u?

Begin met een overzicht van alle installaties en installatiedelen, en bepaal per deel wie de IV is. Leg dit vast in het bedrijfsvoeringsdocument, samen met de bereikbaarheid en vervanging. Daarna volgen de aanwijzingen van werkverantwoordelijken en uitvoerenden. Zo ontstaat een sluitende keten van werkgever tot uitvoerende.