Onderwerpen
Risicobeoordeling en het bepalen van de inspectietermijn
Grondslag NEN 3140 / Arbowet art. 5 / Arbobesluit art. 3.4 en 7.4a
Hoe vaak moet een elektrische installatie worden geïnspecteerd, en hoe vaak moet gereedschap worden gekeurd? Het eerlijke antwoord: dat hangt af van de risico's. De wet noemt geen vaste termijn. De werkgever moet die zelf bepalen en kunnen onderbouwen. Een risicobeoordeling is daarvoor het instrument.
Waar komt de plicht vandaan?
De basis ligt in de Arbowet. Artikel 3 verplicht de werkgever tot zorg voor veilige arbeidsomstandigheden; artikel 5 tot een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). Voor elektrische installaties vraagt artikel 3.4 van het Arbobesluit onder meer om goed onderhoud. Voor arbeidsmiddelen schrijft artikel 7.4a voor dat middelen die kunnen verslechteren zo vaak als nodig worden gekeurd door een deskundige.
NEN 3140 werkt dit uit: de norm vraagt om periodieke inspectie van installaties en arbeidsmiddelen, met een frequentie die past bij de omstandigheden. Omdat de Nederlandse Arbeidsinspectie NEN 3140 als stand der techniek beschouwt, is een onderbouwde termijn volgens die systematiek de gangbare route.
Welke factoren bepalen de termijn?
Een risicobeoordeling kijkt naar de kans dat een installatie of arbeidsmiddel verslechtert en naar de gevolgen als dat gebeurt. Factoren die daarbij meewegen:
| Factor | Kortere termijn bij… | Langere termijn bij… |
|---|---|---|
| Omgeving | Vocht, stof, corrosieve stoffen, buitenopstelling, trillingen | Droge, schone, geconditioneerde ruimte |
| Gebruik | Intensief, mobiel, wisselende gebruikers | Licht gebruik, vaste plaats |
| Mechanische belasting | Bouwplaats, werkplaats, kans op beschadiging | Kantoor, weinig verplaatsen |
| Gevolgen van een fout | Brand- of explosiegevaar, kwetsbare personen, continuïteitskritische processen | Beperkte gevolgen |
| Historie | Gebreken bij eerdere inspecties, storingen, incidenten | Opeenvolgend geen relevante gebreken |
| Wijzigingen | Recente uitbreidingen, verbouwingen, onbekende staat | Stabiele installatie, actuele documentatie |
Het resultaat is per installatie of per categorie arbeidsmiddelen een termijn, met een korte motivering. Die motivering is minstens zo belangrijk als het getal zelf.
Van RI&E naar inspectieplan
De RI&E is de plek waar elektrische risico's horen te staan, naast andere arbeidsrisico's. In de praktijk is de RI&E vaak te globaal om er inspectietermijnen uit af te leiden. Daarom werken veel organisaties met een aparte risicobeoordeling voor de elektrische installatie, die naar de RI&E verwijst.
Een praktische aanpak:
- Inventariseer installaties en categorieën arbeidsmiddelen.
- Beoordeel per onderdeel de factoren uit de tabel.
- Stel een termijn vast en motiveer die kort.
- Controleer of verzekeraar, opdrachtgever of certificatieschema aanvullende eisen stelt.
- Leg het geheel vast in het bedrijfsvoeringsdocument.
- Evalueer na elke inspectie of de termijn nog klopt.
Goed om te weten externe eisen kunnen strenger zijn dan uw eigen risicobeoordeling. Verzekeraars stellen in polisvoorwaarden soms een inspectietermijn, en VCA 2026/6.1 stelt eisen aan de keuring van arbeidsmiddelen. Hanteer dan de strengste eis.
Installatie of arbeidsmiddel: twee verschillende vragen
De termijn voor de vaste installatie en die voor arbeidsmiddelen worden apart bepaald. Een vaste installatie in een kantoor verslechtert doorgaans langzaam; een verlengsnoer op een bouwplaats kan binnen weken beschadigd raken. Voor de installatie leest u meer bij periodieke inspectie van de installatie en in het artikel inspectietermijn elektrische installatie bepalen. Voor gereedschap en apparatuur staat de uitwerking in elektrisch gereedschap keuren: hoe vaak?.
Naast periodieke inspectie zijn er momenten waarop een extra inspectie nodig is, ongeacht de termijn: na een wijziging of uitbreiding, na schade (brand, water, kortsluiting) en na reparatie. Voor arbeidsmiddelen noemt artikel 7.4a uitdrukkelijk een extra keuring na uitzonderlijke gebeurtenissen.
Veelgestelde vragen
Is er een wettelijke termijn voor de NEN 3140-inspectie?
Nee. De wet schrijft geen vaste termijn voor de inspectie van de vaste installatie of de keuring van arbeidsmiddelen voor. De werkgever moet de termijn zelf bepalen op basis van de risico's en kunnen onderbouwen waarom die termijn passend is. Verzekeraars, opdrachtgevers of certificatieschema's kunnen wel eigen termijnen eisen.
Wie bepaalt de inspectietermijn?
De werkgever is verantwoordelijk. In de praktijk stelt de installatieverantwoordelijke de termijn voor, vaak samen met de inspecteur, die na een inspectie een advies kan geven. Leg de onderbouwing vast in het bedrijfsvoeringsdocument.
Kan een inspectietermijn ook worden verlengd?
Ja, als de risicobeoordeling dat rechtvaardigt, bijvoorbeeld omdat opeenvolgende inspecties steeds geen relevante gebreken laten zien en de omstandigheden niet zijn veranderd. Verlengen moet net zo goed onderbouwd worden als verkorten, en u controleert vooraf of verzekeraar of opdrachtgever een maximale termijn eist.