Achtergrondartikel
VCA 2026 en keuring van arbeidsmiddelen: wat verandert er?
In het kort
- VCA 2026/6.1 geldt sinds 1 juli 2026 voor alle nieuwe en lopende bedrijfscertificeringen.
- Vraag 9.2 eist onder meer een inventarisatie, keuringseisen, minstens jaarlijkse keuring, deskundige keurders en een register.
- De gebruiker moet de keuringsvervaldatum van arbeidsmiddelen en PBM direct kunnen zien.
- Ook arbeidsmiddelen van onderaannemers en zzp'ers moeten conform de VCA-eisen gekeurd zijn.
Sinds 1 juli 2026 werken VCA-gecertificeerde bedrijven met een nieuwe versie van de checklist: VCA 2026/6.1. Voor de keuring van arbeidsmiddelen, waaronder elektrisch gereedschap, snoeren en meetapparatuur, is vooral vraag 9.2 van belang. In dit artikel leest u wat die vraag precies eist, hoe die zich verhoudt tot het Arbobesluit en NEN 3140, en wat het betekent voor uw onderaannemers en zzp'ers.
VCA 2026/6.1 in het kort
De Stichting Samenwerken voor Veiligheid (SSVV) introduceerde VCA 2026/6.1 eind maart 2026 als opvolger van VCA 2017/6.0. De nieuwe versie geldt sinds 1 juli 2026 voor alle nieuwe en lopende certificeringen. Audits worden vanaf die datum volgens het nieuwe schema uitgevoerd. De versie geldt alleen voor bedrijfscertificering, niet voor persoonsdiploma's zoals Basisveiligheid VCA.
Volgens de SSVV zijn de formuleringen aangescherpt en sluit het schema beter aan op de praktijk. Vraag 1.7 vraagt om een systematiek om de voor VCA relevante VGM-wetgeving te identificeren en na te leven.
Wat vraagt VCA 9.2 over keuring van arbeidsmiddelen?
Hoofdstuk 9 van de checklist gaat over aanschaf en keuring van materialen, arbeidsmiddelen en persoonlijke beschermingsmiddelen. Vraag 9.2 luidt of arbeidsmiddelen en PBM periodiek worden gekeurd, en geldt voor VCA*, VCA** en VCA Petrochemie. De doelstelling is dat arbeidsmiddelen en PBM blijven voldoen aan de vastgestelde VGM-eisen.
De minimumeisen komen samengevat neer op:
- er is een inventarisatie van periodiek te keuren arbeidsmiddelen en PBM;
- er zijn keuringseisen opgesteld;
- keuringen vinden ten minste eenmaal per jaar plaats, en een afwijking daarvan moet worden gemotiveerd;
- keurders zijn deskundig;
- er wordt geborgd dat alleen goedgekeurde arbeidsmiddelen en PBM worden gebruikt;
- de gebruiker moet de keuringsvervaldatum direct kunnen zien bij keuringsplichtige arbeidsmiddelen en PBM.
Als documenten vraagt de checklist een inventarisatie van periodiek te keuren arbeidsmiddelen en PBM, een register van keuringen en een procedure voor de borging.
De eis van een zichtbare vervaldatum verdient aandacht. Een sticker met alleen een keuringsdatum of een code die de gebruiker niet kan interpreteren, voldoet daar niet zonder meer aan. De medewerker op de werkplek moet zonder hulpmiddelen kunnen vaststellen of het arbeidsmiddel nog gebruikt mag worden.
Verhouding tot Arbobesluit 7.4a en NEN 3140
VCA staat niet op zichzelf. De wettelijke plicht om arbeidsmiddelen te laten keuren volgt uit artikel 7.4a van het Arbobesluit. NEN 3140 en de Europese normen NEN-EN 50699:2020 en NEN-EN 50678:2020 geven invulling aan hoe een elektrische keuring wordt uitgevoerd.
| Arbobesluit art. 7.4a | NEN 3140 / NEN-EN 50699 | VCA 2026/6.1 (vraag 9.2) | |
|---|---|---|---|
| Status | Wettelijke plicht | Stand der techniek, geen wet | Certificatie-eis, vrijwillig |
| Geldt voor | Arbeidsmiddelen die kunnen verslechteren | Elektrische arbeidsmiddelen | Arbeidsmiddelen en PBM in het algemeen |
| Termijn | Zo vaak als nodig, geen vast interval | Op basis van risicobeoordeling en gebruik | Ten minste jaarlijks; afwijking motiveren |
| Wie keurt | Een deskundige | Een deskundige, met kennis van de keuringsmethode | Deskundige keurders |
| Vastlegging | Bewijs op de arbeidsplaats | Keuringsresultaten vastleggen | Register van keuringen, zichtbare vervaldatum |
Het belangrijkste verschil zit in de termijn. Het Arbobesluit en NEN 3140 kennen geen vast interval; de termijn volgt uit een risicobeoordeling. VCA legt daar een concrete ondergrens van een jaar op, met ruimte voor een gemotiveerde afwijking. Voor zwaar belaste arbeidsmiddelen kan uw risicobeoordeling uitkomen op een kortere termijn. Die blijft dan gewoon gelden. Meer over het bepalen van termijnen leest u in ons artikel Elektrisch gereedschap keuren: hoe vaak?.
Let op VCA 9.2 gaat niet alleen over elektrisch gereedschap. Ook PBM en andere arbeidsmiddelen, zoals valbeveiliging, hijs- en hefmiddelen en ladders, vallen onder de inventarisatie. Een keuring volgens NEN 3140 dekt alleen het elektrische deel.
Wat betekent dit voor bedrijven met een VCA-certificaat?
Voor bedrijven die hun keuringen al op orde hadden, verandert er in de dagelijkse praktijk weinig. Wel zal een auditor scherper kijken naar de aantoonbaarheid. Aandachtspunten:
- Volledigheid van de inventarisatie. Arbeidsmiddelen die buiten het register vallen, zoals gereedschap dat medewerkers zelf meenemen of tijdelijk gehuurd materieel, zijn een bekend zwak punt.
- Onderbouwing van de deskundigheid. Keurt u intern, leg dan vast welke opleiding en ervaring de keurder heeft en volgens welke methode hij keurt. Bij externe keuring kan een SCIOS Scope 9-certificaat helpen om de deskundigheid aantoonbaar te maken, maar het is geen VCA-eis. Zie ook de vergelijking in Scope 8 of Scope 9.
- Labeling. Controleer of de labels op uw arbeidsmiddelen een duidelijk leesbare vervaldatum tonen.
- Afkeur en blokkering. Leg vast wat er gebeurt met arbeidsmiddelen die zijn afgekeurd of waarvan de keuring is verlopen, zodat ze niet per ongeluk weer in gebruik komen.
Onderaannemers en zzp'ers
VCA-vraag 10.1, die geldt voor VCA** en VCA Petrochemie, eist dat onderaannemers VCA-gecertificeerd zijn of voldoen aan bijlage A van de checklist. Bijlage A somt de VCA-eisen op die op de werkvloer gelden, en vraag 9.2 hoort daarbij. Een niet-gecertificeerde onderaannemer moet zijn arbeidsmiddelen en PBM dus ook periodiek laten keuren volgens de VCA-eisen.
Voor zzp'ers zonder personeel geeft bijlage B uitgangspunten. Een zzp'er kan zelf niet VCA-gecertificeerd worden, maar kan wel worden ingeschakeld onder voorwaarden. Een daarvan is dat de arbeidsmiddelen en PBM van de zzp'er gekeurd zijn conform de VCA-eisen.
In de praktijk betekent dit dat u als hoofdaannemer moet kunnen aantonen dat u dit controleert. Vraag bij inschakeling naar het keuringsoverzicht, controleer steekproefsgewijs op de werkplek en leg vast wat u heeft gezien. Het arbeidsmiddel van een onderaannemer wordt op uw werkplek gebruikt, en valt daarmee ook binnen uw zorg voor een veilige werkplek.
Stappenplan voor de keuring van arbeidsmiddelen onder VCA 2026
- Inventariseer. Maak een overzicht van alle keuringsplichtige arbeidsmiddelen en PBM, inclusief gehuurd materieel en middelen van onderaannemers die op uw projecten werken.
- Stel keuringseisen op. Bepaal per categorie volgens welke methode wordt gekeurd. Voor elektrische arbeidsmiddelen zijn dat NEN 3140 en NEN-EN 50699, voor lasapparatuur NEN-EN-IEC 60974-4.
- Bepaal de termijnen. Neem een jaar als bovengrens, tenzij u een afwijking goed kunt motiveren, en verkort de termijn waar de risicobeoordeling daarom vraagt.
- Borg de deskundigheid. Leg vast wie keurt, met welke opleiding en welke meetapparatuur. Kies bij externe keuring een bedrijf dat dit aantoonbaar kan.
- Richt het register in. Leg per arbeidsmiddel de identificatie, de keuringsdatum, het resultaat en de vervaldatum vast.
- Label zichtbaar. Zorg dat de vervaldatum op elk keuringsplichtig arbeidsmiddel direct af te lezen is.
- Borg het gebruik. Instrueer medewerkers om voor gebruik de vervaldatum te controleren, en richt een procedure in voor afgekeurde en verlopen middelen.
- Neem onderaannemers mee. Leg de eisen vast in uw inkoop- en contractvoorwaarden en controleer de naleving.
Op de pagina over keuring van elektrische arbeidsmiddelen vindt u meer achtergrond over de keuring zelf, en op wet- en regelgeving het overzicht van de wettelijke kaders.