Begrippenlijst NEN 3140

Uitleg van termen die u tegenkomt in NEN 3140, aanwijzingen, werkinstructies en keuringsrapporten, van arbeidsmiddel tot werkverantwoordelijke.

A

Aanraakstroom: Stroom die door het lichaam van een persoon zou gaan bij aanraking van toegankelijke delen van een apparaat. Wordt bij de keuring van arbeidsmiddelen vooral gemeten bij apparaten zonder beschermingsleiding, zoals klasse II. Zie ook: Lekstroom, Beschermingsklasse, NEN-EN 50699
Aanwijzing: Schriftelijk besluit van de werkgever waarin staat welke elektrotechnische werkzaamheden iemand aan welke installaties mag uitvoeren, en op welk bekwaamheidsniveau. Zie aanwijzen: VP, VOP en leek. Zie ook: Vakbekwaam persoon (VP), Voldoend onderricht persoon (VOP), Leek, Installatieverantwoordelijke (IV)
Arbeidsmiddel: Alle machines, apparaten, gereedschappen en installaties die bij de arbeid worden gebruikt. Elektrische arbeidsmiddelen die kunnen verslechteren, moeten volgens artikel 7.4a Arbobesluit worden gekeurd. Zie ook: Arbobesluit artikel 7.4a, Keuringsregister, Scope 9
Arbobesluit artikel 3.4: Artikel over elektrische installaties: die moeten zo zijn ontworpen, ingericht, aangelegd, onderhouden en gekenmerkt dat een veilig gebruik van elektriciteit zo goed mogelijk is gewaarborgd, met onder meer steeds bijgewerkte schema's. Grondslag voor de periodieke inspectie van de vaste installatie. Zie ook: Arbobesluit artikel 3.5, NEN 3140, Scope 8
Arbobesluit artikel 3.5: Artikel over werkzaamheden aan of nabij elektrische installaties. Uitgangspunt is dat spanningsloos wordt gewerkt; werken onder spanning aan laagspanningsinstallaties is alleen toegestaan als de dringende noodzaak is aangetoond en aan aanvullende voorwaarden is voldaan. Zie ook: Arbobesluit artikel 3.4, Spanningsloos werken, Werken onder spanning (WOS)
Arbobesluit artikel 7.4a: Artikel over de keuring van arbeidsmiddelen die kunnen verslechteren: zo vaak als nodig, extra na uitzonderlijke gebeurtenissen, door een deskundige, met bewijs op de arbeidsplaats. Het artikel noemt geen vast interval en geen norm. Zie ook: Arbeidsmiddel, Deskundige, Keuringsregister

B

Bedrijfsvoeringsdocument: Document waarin een organisatie vastlegt hoe de veilige bedrijfsvoering van haar elektrische installaties is geregeld: rollen, aanwijzingen, installaties, werkinstructies en inspectiebeleid. Ook wel NEN 3140-handboek. Zie bedrijfsvoeringsdocument. Zie ook: NEN 3140, Installatieverantwoordelijke (IV), Aanwijzing
Beschermingsklasse: Indeling van elektrische apparaten naar de manier van bescherming tegen elektrische schok. Klasse I: basisisolatie plus aansluiting op de beschermingsleiding (randaarde). Klasse II: dubbele of versterkte isolatie, zonder aarde. Klasse III: voeding met veilige zeer lage spanning (SELV). Zie ook: Beschermingsleiding, Isolatieweerstand, Arbeidsmiddel
Beschermingsleiding: Geleider die metalen delen van een installatie of apparaat met aarde verbindt, zodat bij een isolatiefout de beveiliging kan afschakelen. Bij inspectie en keuring wordt de beschermingsleidingweerstand gemeten om aan te tonen dat deze verbinding intact is. Zie ook: Beschermingsklasse, Isolatieweerstand, Lekstroom

D

Deskundige: Persoon of instelling die volgens artikel 7.4a Arbobesluit arbeidsmiddelen mag keuren. De wet eist geen bepaald diploma of certificaat; de deskundigheid moet wel aantoonbaar zijn. Zie ook: Arbobesluit artikel 7.4a, Scope 9, Vakbekwaam persoon (VP)

I

Installatieverantwoordelijke (IV): Door de werkgever aangewezen persoon met de directe verantwoordelijkheid voor de veilige bedrijfsvoering van een elektrische installatie of installatiedeel. Geeft toestemming voor werk en voor het weer inschakelen. Zie installatieverantwoordelijke. Zie ook: Werkverantwoordelijke (WV), Aanwijzing, Bedrijfsvoeringsdocument
Isolatieweerstand: Elektrische weerstand van de isolatie tussen spanningvoerende delen en aarde of aanraakbare delen. Een te lage isolatieweerstand wijst op veroudering, vocht of beschadiging. Wordt gemeten bij inspectie van installaties en keuring van arbeidsmiddelen. Zie ook: Beschermingsleiding, Lekstroom, Beschermingsklasse

K

Keuringslabel: Sticker of label op een gekeurd arbeidsmiddel met in de regel de keuringsdatum en de datum van de volgende keuring. Laat gebruikers direct zien of een apparaat gekeurd is. Zie ook: Keuringsregister, Arbobesluit artikel 7.4a
Keuringsregister: Overzicht van alle gekeurde arbeidsmiddelen met identificatie, beschermingsklasse, meetresultaten, uitkomst en volgende keuringsdatum. Dient als bewijs van keuring en als planningsinstrument. Zie ook: Keuringslabel, Arbeidsmiddel, Arbobesluit artikel 7.4a

L

Leek: Persoon die geen vakbekwaam persoon en geen voldoend onderricht persoon is. Een leek mag elektrotechnisch werk alleen onder toezicht van een VP of VOP uitvoeren. Zie ook: Vakbekwaam persoon (VP), Voldoend onderricht persoon (VOP), Aanwijzing
Lekstroom: Stroom die via of langs de isolatie van een apparaat wegvloeit naar aarde of de beschermingsleiding. Bij klasse I-apparaten wordt dit bij de keuring gemeten als stroom door de beschermingsleiding; zie ook aanraakstroom. Zie ook: Aanraakstroom, Isolatieweerstand, NEN-EN 50699
Lockout/tagout (LOTO): Praktijkterm voor het afsluiten (lockout) en labelen (tagout) van energiebronnen voordat onderhoud begint. Komt overeen met het beveiligen tegen herinschakelen uit de vijf veiligheidsregels, maar wordt vaak breder toegepast, ook op machines en andere energiebronnen. Zie ook: Vijf veiligheidsregels, Vrijschakelen

N

Nabijheidszone: Zone rond spanningvoerende delen, buiten de gevarenzone, waarbinnen werk geldt als werken in de nabijheid van spanning. De afstanden zijn in NEN-EN 50110-1 afhankelijk van het spanningsniveau. Zie ook: Werken in de nabijheid van spanning, NEN-EN 50110-1
Nederlandse Arbeidsinspectie: Toezichthouder op de naleving van de Arbowet, tot 2022 Inspectie SZW geheten. Beschouwt NEN 3140 als stand der techniek; afwijken mag bij een gelijkwaardig veiligheidsniveau. Zie wet- en regelgeving. Zie ook: Stand der techniek, NEN 3140
NEN 1010: Norm voor de veiligheidsbepalingen voor laagspanningsinstallaties: eisen aan ontwerp en aanleg. Waar NEN 3140 over de bedrijfsvoering gaat, gaat NEN 1010 over hoe een installatie moet worden aangelegd. Zie 1010inspecties.nl. Zie ook: NEN 3140, Scope 8
NEN 3140: Nederlandse norm "Bedrijfsvoering van elektrische installaties – Laagspanning", aanvullend op NEN-EN 50110-1. Geldende uitgave NEN 3140:2011 met wijzigingsblad A3:2019; een herzien ontwerp lag in 2026 ter commentaar. Zie NEN 3140. Zie ook: NEN-EN 50110-1, NEN 3840, Stand der techniek
NEN 3840: Tegenhanger van NEN 3140 voor de bedrijfsvoering van hoogspanningsinstallaties. Ook hiervan verscheen in 2026 een herzien ontwerp. Zie ook: NEN 3140, NEN-EN 50110-1
NEN-EN 50110-1: Europese norm voor de bedrijfsvoering van elektrische installaties, met onder meer de rollen, de werkmethoden en de vijf veiligheidsregels. NEN 3140 en NEN 3840 vullen deze norm voor Nederland aan. De vernieuwde uitgave is EN 50110-1:2023. Zie ook: NEN 3140, NEN 3840, Vijf veiligheidsregels
NEN-EN 50678: Europese norm (2020) voor de controle van elektrische apparaten na reparatie: zijn de beschermende maatregelen nog doeltreffend? Alleen in het Engels verkrijgbaar. Zie ook: NEN-EN 50699, Arbeidsmiddel
NEN-EN 50699: Europese norm (2020) voor de terugkerende keuring van elektrisch materieel, zoals gereedschap en apparatuur. Alleen in het Engels verkrijgbaar. Zie keuring van elektrische arbeidsmiddelen. Zie ook: NEN-EN 50678, Arbeidsmiddel, Scope 9

P

Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM): Middelen die de drager beschermen tegen risico's die niet op een andere manier zijn weg te nemen, zoals isolerende handschoenen, gelaatsschermen en vlamboogwerende kleding. PBM zijn het sluitstuk, na technische en organisatorische maatregelen. Zie ook: Vlamboog, Werken onder spanning (WOS)

R

RI&E: Risico-inventarisatie en -evaluatie: de verplichte inventarisatie van arbeidsrisico's volgens artikel 5 Arbowet, met een plan van aanpak. Elektrische risico's horen erin thuis. Zie risicobeoordeling en inspectietermijn. Zie ook: Stand der techniek, Nederlandse Arbeidsinspectie

S

SCIOS: Beheerder van een certificatieschema voor de inspectie en het onderhoud van technische installaties. SCIOS certificeert bedrijven, geen personen, en kent verschillende scopes, waaronder Scope 8 en Scope 9. Zie ook: Scope 8, Scope 9, TD12
Scope 8: SCIOS-scope voor de inspectie van de vaste elektrische installatie. Scope 8 PI is de periodieke inspectie volgens NEN 3140; Scope 8 EBI (sinds 18 oktober 2022) de eerste of bijzondere inspectie volgens NEN 1010. Afmelden in het SCIOS-portaal is sinds 1 april 2024 verplicht. Zie Scope 8. Zie ook: SCIOS, Scope 9, TD12
Scope 9: Vrijwillige SCIOS-scope voor de keuring van elektrische arbeidsmiddelen, zoals gereedschap en apparatuur. Geen wettelijke plicht. Zie Scope 9. Zie ook: SCIOS, Scope 8, Arbeidsmiddel
Spanningsloos werken: Werkmethode waarbij het installatiedeel volgens de vijf veiligheidsregels is vrijgeschakeld en veiliggesteld voordat het werk begint. Uitgangspunt van artikel 3.5 Arbobesluit. Zie ook: Vijf veiligheidsregels, Vrijschakelen, Arbobesluit artikel 3.5
Stand der techniek: Wat op een bepaald moment in de vakwereld als gangbaar en redelijkerwijs haalbaar veiligheidsniveau geldt. NEN 3140 staat niet in de wet, maar wordt door de Nederlandse Arbeidsinspectie als stand der techniek gezien. Zie ook: NEN 3140, Nederlandse Arbeidsinspectie

T

TD12: Technisch document van SCIOS met de eisen voor Scope 8 en Scope 9. Actueel is versie 8.4:2025-01 (stand oktober 2026). Zie ook: SCIOS, Scope 8, Scope 9

V

Vakbekwaam persoon (VP): Persoon met de opleiding en ervaring om risico's van elektrotechnisch werk zelf te herkennen en te vermijden. Wordt schriftelijk aangewezen door de werkgever. Zie ook: Voldoend onderricht persoon (VOP), Leek, Aanwijzing
VCA: VGM Checklist Aannemers: certificatieschema voor veiligheid, gezondheid en milieu bij aannemers. Versie VCA 2026/6.1 geldt per 1 juli 2026 voor bedrijfscertificering en stelt onder meer eisen aan de keuring van arbeidsmiddelen. Zie ook: Arbeidsmiddel, Keuringsregister
Vijf veiligheidsregels: Vaste stappen voor spanningsloos werken uit NEN-EN 50110-1: vrijschakelen; beveiligen tegen herinschakelen; spanningsloosheid vaststellen; aarden en kortsluiten; afschermen van nabijgelegen spanningvoerende delen. Zie vijf veiligheidsregels. Zie ook: Vrijschakelen, Lockout/tagout (LOTO), Spanningsloos werken
Vlamboog: Lichtboog die bij een kortsluiting of schakelfout kan ontstaan, met zeer hoge temperatuur, een drukgolf en fel licht. Een vlamboog kan ernstige brandwonden veroorzaken, ook op enige afstand. Bescherming vraagt een risicobeoordeling en zo nodig vlamboogwerende PBM. Zie ook: Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM), Werken onder spanning (WOS)
Voldoend onderricht persoon (VOP): Persoon die door een vakbekwaam persoon voldoende is geïnstrueerd om een afgebakende elektrotechnische taak veilig uit te voeren. Wordt schriftelijk aangewezen voor die taken. Zie ook: Vakbekwaam persoon (VP), Leek, Aanwijzing
Vrijschakelen: Het volledig scheiden van een installatiedeel van alle voedingsbronnen, inclusief noodstroom, UPS en terugvoeding. De eerste van de vijf veiligheidsregels. Zie ook: Vijf veiligheidsregels, Lockout/tagout (LOTO), Spanningsloos werken

W

Werken in de nabijheid van spanning: Werkmethode waarbij wordt gewerkt in de nabijheidszone van spanningvoerende delen die niet zijn vrijgeschakeld. Risico's worden beperkt met afscherming, afstand of toezicht. Zie werkinstructies en werkmethoden. Zie ook: Nabijheidszone, Spanningsloos werken, Werken onder spanning (WOS)
Werken onder spanning (WOS): Werkmethode waarbij bewust aan spanningvoerende delen wordt gewerkt. Bij laagspanning alleen toegestaan als de dringende noodzaak is aangetoond (artikel 3.5 Arbobesluit), met een specifieke opleiding, aanwijzing, procedure en uitrusting. Zie ook: Spanningsloos werken, Arbobesluit artikel 3.5, Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM)
Werkverantwoordelijke (WV): Aangewezen persoon die ter plaatse verantwoordelijk is voor de veilige uitvoering van een concrete werkzaamheid. Vraagt toestemming aan de installatieverantwoordelijke en meldt het werk gereed. Zie werkverantwoordelijke. Zie ook: Installatieverantwoordelijke (IV), Werkvergunning, Aanwijzing
Werkvergunning: Formulier waarmee installatieverantwoordelijke en werkverantwoordelijke afspraken over een specifieke klus vastleggen: afbakening, werkmethode, maatregelen, tijd en gereedmelding. Geen wettelijk verplicht document, wel een gangbaar instrument. Zie ook: Werkverantwoordelijke (WV), Installatieverantwoordelijke (IV)