Achtergrondartikel
Scope 8 of Scope 9: het verschil en wanneer u welke nodig heeft
In het kort
- Scope 8 gaat over de vaste elektrische installatie, Scope 9 over elektrische arbeidsmiddelen zoals gereedschap, snoeren en apparatuur.
- Beide scopes zijn gebaseerd op NEN 3140, vallen onder SCIOS-document TD12 en certificeren het inspectiebedrijf, niet de persoon.
- Scope 8-inspecties (PI en EBI) moeten sinds 1 april 2024 in het SCIOS-portaal worden afgemeld.
- Bij vast aangesloten machines is de grens niet vanzelfsprekend: leg vooraf vast wie wat inspecteert.
Wie offertes voor een NEN 3140-inspectie opvraagt, krijgt al snel te maken met de termen Scope 8 en Scope 9. Ze klinken als varianten van hetzelfde, maar ze gaan over verschillende objecten met een eigen wettelijke achtergrond. In dit artikel zetten we het verschil, de overeenkomsten en de grensgevallen op een rij, zodat u kunt bepalen wat uw organisatie nodig heeft.
Wat is het verschil tussen Scope 8 en Scope 9?
Scope 8 is de inspectie van de vaste elektrische installatie: de hoofdverdeler en onderverdelers, de bekabeling, de aardingsvoorzieningen, de wandcontactdozen en de vast aangesloten eindgroepen. Het gaat om alles wat onderdeel is van het gebouw of de productieomgeving. De wettelijke basis ligt in artikel 3.4 van het Arbobesluit, dat eisen stelt aan het ontwerp, de aanleg en het onderhoud van elektrische installaties.
Scope 9 is de keuring van elektrische arbeidsmiddelen: handgereedschap, verlengsnoeren, haspels, kantoorapparatuur, meetapparatuur en andere apparaten met een stekker. Hier is artikel 7.4a van het Arbobesluit leidend. Dat artikel verplicht de werkgever om arbeidsmiddelen die kunnen verslechteren zo vaak als nodig te laten keuren door een deskundige, zonder een vast interval of een specifieke norm voor te schrijven.
In het kort: Scope 8 kijkt naar de installatie waar u op aansluit, Scope 9 naar wat u erop aansluit. Meer achtergrond vindt u op de pagina's over Scope 8 en Scope 9.
Wat hebben beide scopes gemeen?
Beide scopes horen bij de certificatieregeling van SCIOS en zijn inhoudelijk gebaseerd op NEN 3140+A3:2019. De uitvoering is vastgelegd in hetzelfde technische document, TD12, waarvan versie 8.4:2025-01 per 1 januari 2025 geldt. Daarin staat onder meer hoe een inspectie wordt voorbereid, uitgevoerd en gerapporteerd.
Een ander gemeenschappelijk punt: SCIOS certificeert bedrijven, geen personen. Een inspecteur werkt onder het certificaat van zijn werkgever. Een bedrijf kan voor Scope 8 en Scope 9 apart gecertificeerd zijn. Een Scope 8-certificaat zegt dus niets over de bevoegdheid voor Scope 9, en andersom. Controleer in het openbare register van SCIOS voor welke scope uw inspectiebedrijf gecertificeerd is.
Daarnaast geldt voor beide dat certificering geen wettelijke verplichting is. De wet vraagt om een veilige installatie en veilige arbeidsmiddelen, aantoonbaar onderhouden en gekeurd. Een SCIOS-certificaat is een manier om aan te tonen dat de inspectie volgens een erkende methode en door een getoetst bedrijf is uitgevoerd.
Scope 8 PI en Scope 8 EBI
Sinds 18 oktober 2022 kent Scope 8 twee inspectietypen:
- Scope 8 PI (periodieke inspectie): de bekende inspectie van een bestaande installatie in gebruik, volgens NEN 3140.
- Scope 8 EBI (eerste of bijzondere inspectie): de inspectie van een nieuwe of gewijzigde installatie volgens NEN 1010, voordat die in gebruik wordt genomen.
Voor een bedrijfsvoering volgens NEN 3140 is de PI het type dat periodiek terugkomt. Een EBI is relevant bij nieuwbouw, uitbreiding of renovatie, en levert vaak het startpunt voor de eerste periodieke inspectie.
Afmeldplicht sinds 1 april 2024
Sinds 1 april 2024 moet een gecertificeerd inspectiebedrijf elke Scope 8-inspectie, zowel PI als EBI, afmelden in het SCIOS-portaal. Daarmee is achteraf te controleren dat een inspectie echt als SCIOS-inspectie is uitgevoerd. Voor u als opdrachtgever is het verstandig om bij oplevering van het rapport na te vragen of de afmelding is gedaan, zeker als een verzekeraar of opdrachtgever om een SCIOS-inspectie vraagt.
Grensgevallen: vast aangesloten machines
In de praktijk ontstaat de meeste verwarring bij apparatuur die niet met een stekker, maar vast is aangesloten: productiemachines, compressoren, vaste werkbanken met ingebouwde voeding, laadpalen of keukenapparatuur. NEN 3140 rekent ook vast aangesloten machines tot de arbeidsmiddelen. Tegelijk is de voedende kabel naar zo'n machine onderdeel van de vaste installatie.
De openbare SCIOS-documenten werken deze grens niet tot in detail uit. Daarom is het belangrijk om vooraf vast te leggen waar de inspectie van de installatie ophoudt en de keuring van het arbeidsmiddel begint. Een gangbare werkwijze is om het aansluitpunt, bijvoorbeeld de werkschakelaar of de aansluitklemmen, als grens te benoemen.
In de praktijk de grootste risico's zitten niet in de vraag wie de machine inspecteert, maar in apparatuur die tussen twee opdrachten in valt en door niemand wordt beoordeeld. Laat de installatieverantwoordelijke daarom een lijst opstellen van vast aangesloten machines en per machine vastleggen onder welke inspectie die valt.
Scope 8 en Scope 9 naast elkaar
| Scope 8 | Scope 9 | |
|---|---|---|
| Object | Vaste elektrische installatie | Elektrische arbeidsmiddelen |
| Voorbeelden | Verdeelinrichtingen, bekabeling, aarding, wandcontactdozen | Gereedschap, snoeren, haspels, kantoor- en meetapparatuur |
| Wettelijk kader | Arbobesluit art. 3.4 | Arbobesluit art. 7.4a |
| Normatieve basis | NEN 3140 (PI), NEN 1010 (EBI) | NEN 3140, aangevuld met NEN-EN 50699 en NEN-EN 50678 |
| SCIOS-document | TD12 | TD12 |
| Inspectietypen | PI en EBI | Keuring van arbeidsmiddelen |
| Afmelden in SCIOS-portaal | Verplicht sinds 1 april 2024 | De afmeldplicht uit TD12 8.1 noemt alleen Scope 8 |
| Termijn | Op basis van risicobeoordeling | Op basis van risicobeoordeling en gebruik |
Wanneer kiest u welke?
Voor de meeste organisaties is het geen keuze tussen het een of het ander. Vrijwel elk bedrijf heeft een vaste installatie en gebruikt elektrische arbeidsmiddelen. Beide vallen onder de zorgplicht van de werkgever en moeten dus aantoonbaar worden beoordeeld.
De vraag is eerder hoe u het organiseert. Een paar aandachtspunten:
- Kantooromgeving: de vaste installatie vraagt periodiek een Scope 8 PI. De arbeidsmiddelen zijn vaak beperkt tot kantoorapparatuur en snoeren, met een relatief lage keuringsfrequentie.
- Werkplaats, bouw of productie: hier worden arbeidsmiddelen intensief gebruikt en verslechteren ze sneller. Een vaste cyclus voor de keuring van arbeidsmiddelen ligt dan voor de hand, naast de inspectie van de installatie.
- Eigen keurders: sommige bedrijven keuren hun arbeidsmiddelen intern, met daarvoor opgeleide en aangewezen medewerkers. Dat mag, mits zij deskundig zijn. Scope 9 is vrijwillig. Het is een manier om de keuring extern te laten borgen, geen wettelijke eis.
De termijnen bepaalt u niet uit gewoonte, maar met een risicobeoordeling. Hoe u dat aanpakt, leest u in ons artikel over het bepalen van de inspectietermijn.
De relatie met Scope 10 en verzekeraars
Naast Scope 8 en Scope 9 komt u vaak Scope 10 tegen. Dat is een inspectie van de elektrische installatie op brandrisico, volgens NTA 8220. Waar Scope 8 primair gericht is op de veiligheid van personen, kijkt Scope 10 naar de kans dat de installatie brand veroorzaakt. Er is overlap in wat de inspecteur bekijkt, maar de doelstelling en de beoordeling verschillen. Scope 10 vervangt een inspectie volgens NEN 3140 daarom niet.
Scope 10 is geen wettelijke verplichting. Verzekeraars kunnen het wel als voorwaarde opnemen in de brandverzekering, met een eigen termijn. Ook een SCIOS Scope 8-inspectie wordt in polisvoorwaarden soms als eis genoemd. Lees daarom uw polis na en stem de inspecties op elkaar af. Veel inspectiebedrijven kunnen Scope 8 en Scope 10 in één bezoek combineren, mits ze voor beide scopes gecertificeerd zijn.
Wilt u verder lezen over de wettelijke achtergrond, dan vindt u op de pagina wet- en regelgeving een overzicht van Arbobesluit 3.4, 7.4a en de rol van verzekeraars.