Opleiding en vakbekwaamheid volgens NEN 3140

Veilig werken aan elektrische installaties begint bij mensen die weten wat ze doen. NEN 3140 legt daarom de nadruk op bekwaamheid: kennis, ervaring en het vermogen om risico's te herkennen. Een wettelijk verplicht diploma bestaat niet. De werkgever beoordeelt per persoon wat nodig is en legt dat vast in een aanwijzing.

Waarom bekwaamheid centraal staat

De Arbowet verplicht de werkgever om medewerkers voorlichting en onderricht te geven over de risico's van hun werk en de maatregelen daartegen. Voor elektrisch werk werkt NEN 3140 dit uit met bekwaamheidsniveaus: vakbekwaam persoon (VP), voldoend onderricht persoon (VOP) en leek. Welk niveau iemand heeft, bepaalt welk werk hij mag doen. Hoe dat in een aanwijzing wordt vastgelegd, staat bij aanwijzen: VP, VOP en leek.

Opleiding is daarbij een middel, geen doel. Een certificaat laat zien dat iemand een cursus heeft gevolgd; de werkgever moet daarnaast beoordelen of de persoon die kennis in de praktijk kan toepassen op de eigen installaties.

Wat is nodig per rol?

Dit is een gangbare indeling, geen wettelijke eis. Het juiste niveau hangt af van de installatie en de werkzaamheden. Voor bijzondere risico's, zoals vlamboog of werk aan accu-installaties, is aanvullende kennis nodig.

Inspecteurs: eisen vanuit SCIOS

Voor inspecteurs die onder SCIOS werken, gelden aanvullende eisen. SCIOS certificeert het inspectiebedrijf, maar stelt kennis- en bekwaamheidseisen aan de inspecteurs, die examens moeten afleggen. Sinds 1 juli 2025 is het diploma Basiskennis Elektrotechniek een toelatingseis voor het examen voor Scope 8. Meer over de certificering leest u bij Scope 8.

Goed om te weten voor de keuring van arbeidsmiddelen eist artikel 7.4a van het Arbobesluit een deskundige, maar geen bepaald certificaat. Een eigen medewerker kan dus keuren, mits hij aantoonbaar deskundig is en met geschikte meetapparatuur werkt.

Bekwaamheid onderhouden

Kennis veroudert. Normen veranderen (een herzien ontwerp van NEN 3140 heeft in 2026 ter commentaar gelegen), installaties worden uitgebreid en routines sluipen erin. Plan daarom bewust hoe medewerkers hun bekwaamheid op peil houden:

• Herhalingsopleiding. NEN 3140 noemt geen vaste termijn; veel organisaties kiezen voor herhaling na enkele jaren.
• Toolboxen en werkoverleg. Bespreek incidenten, bijna-ongevallen en nieuwe werkinstructies.
• Praktijkbeoordeling. Laat de IV of een ervaren VP af en toe meekijken bij werkzaamheden.
• Herbeoordeling van aanwijzingen. Koppel de herbeoordeling aan de opleiding en aan wijzigingen in functie of installatie.

Leg in uw aanwijzingsbeleid vast welke opleiding per niveau minimaal nodig is, hoe vaak wordt herhaald en wie bekwaamheid beoordeelt. Het artikel aanwijzingsbeleid opstellen voor VP en VOP geeft een uitgewerkte aanpak. Werkt u op locaties van opdrachtgevers die VCA eisen, houd er dan rekening mee dat ook zij aanvullende eisen aan opleiding en aanwijzing kunnen stellen.

Opleidingen vastleggen

Bewaar per medewerker een overzicht van gevolgde opleidingen, diploma's, praktijkbeoordelingen en de actuele aanwijzing. Dat dossier is de onderbouwing van de aanwijzing en hoort bij het bedrijfsvoeringsdocument. Bij een inspectie of na een incident is dit vaak het eerste dat wordt opgevraagd.